De stervende aarde

Veronika Bond Humus

Photo: Patrick Hendry

“Wanneer er genoeg mensen zijn om het land te gebruiken, maar niet genoeg om het te koesteren, dan zal de wildernis van de aarde – wat wij vruchtbaarheid noemen – verdwijnen en zal de grond vluchten in het water en de wind.”Wendell Berry

The Dying Soil

Ze zeggen dat de grond vruchtbaarder wordt na een brand, maar dat is niet altijd waar. Enkel wanneer er genoeg gezonde aarde aanwezig is op de bodem, zal de grond opleven na een brand. Gewoon wat houtskool en assen die op de rotsen leggen en geen vruchtbare grond? Daar gaan echte bossen, productieve boomgaarden en gezonde groenten niet groeien! Erosie wordt het nieuwste, wereldwijde probleem. Ecologen schrijven er al ongeveer een eeuw lang over en hebben ons gewaarschuwd, maar we hebben niet geluisterd en nu is het zover!

Volgens het Wereldwijde Landbouwrapport “gaat ongeveer 24 biljoen ton vruchtbare grond verloren door erosie”, en dat elk jaar opnieuw. De belangrijkste oorzaken zijn monocultuur, agrochemicaliën en conventionele landbouwtechnieken. In 2015 berekende de FAO ( Food and Agriculutre Organisation van de VN) dat “we nog ongeveer 60 jaar kunnen oogsten voor alle vruchtbare grond op is.” Het directe verband tussen het verlies van vruchtbare grond en een voedseltekort is vanzelfsprekend. Wat niet altijd duidelijk is, is de oorzaak van de bodemerosie. Bosbranden doden niet alleen bomen, dieren en mensen, ze doden ook de aarde.

In Portugal werd het afgelopen jaar 520.000 hectare land verwoest door bosbranden, dat is bijna 6% van de totale oppervlakte van het land. Het grootste deel van die 6% ging in vlammen op tijdens de nacht van 15 op 16 oktober 2017. Het was de hevigste en meest verwoestende vuurstorm die iemand hier ooit had gezien. Die avond kwam orkaan Ophelia in Portugal aan wal en wakkerde de vlammen aan. Dat zorgde voor een spectaculaire brandende horizon en een extreem traumatische nacht met een schokkende nasleep.

Maar orkanen starten geen brand en niemand weet wat er echt gebeurd is die nacht. Wat we wel weten, is dat veel van de Portugese inheemse bomen vervangen zijn door eucalyptus. In feite zijn het geen bossen, maar boomplantages met als enige doel winst opleveren. In Portugal wordt eucalyptus gepland voor de productie van ‘het meest sexy toiletpapier ter wereld.’ En dat is een probleem. Eucalyptus is niet alleen erg ontvlambaar en zuigt grote hoeveelheden water op, het doodt ook de ondergroei – lage planten en struiken –  die nodig zijn om de bodem weer tot leven te wekken.

De Portugese bodems zijn uitgeput, vooral daar waar de gigantische grote bomen hun dodelijke takken als armen in de lucht spreiden. Wanneer de ene heuvel is opgebrand (letterlijk of figuurlijk), worden nieuwe, jonge boompjes geplant op een andere heuvel waar nog een klein beetje leven in de grond zit.

In de natuur duurt het duizend jaar om een dunne huid van levende grond te maken.

Levende grond is rijk aan humus – die kruimelige, zachte laag die nog steeds te vinden is op sommige plekken in een echt bos. Het heeft de kleur van donkere chocolade en een heerlijk aards aroma. Humus is de essentie van de bodem, het bevat alles wat mensen, dieren en planten nodig hebben om te leven.

In Centraal Portugal worden er nieuwe eucalyptus plantages aangelegd nog voor mensen hun huis en hun leven kunnen heropbouwen. We hebben een humus-revolutie nodig! In feite is die al begonnen… Lees volgende week meer over de humus-revolutie.

 

vertaling uit het Engels: Nicky Vercauteren & Kim De Keyser

De humus-revolutie is begonnen - jij kunt er deel van uitmaken!