Humus, een korte geschiedenis

Veronika Bond Humus

photo: Austin D.

“We weten meer over de bewegingen van ruimtelichamen dan over de grond onder onze voeten.”Leonardo da Vinci

Het woord humus wordt al meer dan 2000 jaar gebruikt – de Romeinse poëet Virgil (70 – 19 voor Christus) gebruikte het in de zin van ‘aarde’. Niet veel later werd de term vervangen door het Latijnse woord terra – nog steeds het Portugese woord voor aarde en grond.

In de achttiende eeuw kwam het woord humus terug in het Duits. Albrecht Thaer, een arts en wetenschappelijke landbouwer, begon het te gebruiken om een deel van de bodem te benoemen. “De gebruikelijke benaming van deze substantie is schimmel”, legde hij uit, “maar humus is het residu van de verrotting van plantaardig en dierlijk materiaal.”

Tegen 1925 was het woord ook veelgebruikt andere landen. Zo was er de Oekraïens-Amerikaanse microbioloog Selman Waksman die schreef: “Op verschillende tijden zijn tal van theorieën voorgesteld om de oorsprong van de zwartgekleurde organische materie te beschrijven … die beter bekend is als ‘humus’.”

In 1924 prak de Oostenrijkse filosoof Rudolf Steiner over humus in zijn lezingen over biodynamische landbouw. De Engelse botanist Sir Albert Howard ontdekte hoe belangrijk humus is voor de gezondheid en vruchtbaarheid van de grond terwijl hij werkte op zijn biologische boerderij in India tussen 1924 en 1931.

In de loop van de twintigste eeuw begonnen biodynamische boeren overal ter wereld nieuwe ‘humus-theorieën’ te gebruiken. Ze werden zich ervan bewust dat de agrochemicaliën die ze gebruiken (pesitciden en meststoffen) hun grond kapot maakten en ontwikkelden nieuwe manieren om de regeneratie van humus te bevorderen.

De materie zelf is natuurlijk al miljoenen jaren aanwezig op aarde – onze planeet heeft een humus-gordel die grote delen van Oost-Europa en Azië bedekt en zich uitstrekt tot de Noord-Amerikaanse prairies en kort terugkomt in Marokko voor de Sahara-woestijn het landschap overneemt. Moldavië en Oekraïne behoren tot een deel van de wereld dat beschouwd wordt als de ‘wieg van de humus-gordel’. Voor de mens de aarde begon te bewerken, was het grootste deel van Moldavië bedekt met een donkere, humusrijke laag van wel 1 meter diep. Deze ‘maagdelijke grond’ was bekend om zijn vruchtbaarheid en werd gebruikt om een grote variatie aan gewassen te kweken. Vandaag is Moldavië het armste land in Europa en is de humus-gordel aan het verdwijnen.

Als reactie op de wereldwijde bodemcrisis werden overal ter wereld tal van nieuwe initiatieven opgericht om de humuslaag weer te laten groeien. ‘The Humus Project’ is er één van. We spreken over het ‘groeien van humus’ en het ‘groeien van de bodem’ omdat we begrijpen dat humus een levend wezen is en het ook zo behandelen.

In juni 2015 verklaarde Ronnie Cummins, directeur van de American Organic Consumers Association, dat we “een enorm leger van mensen nodig hebben om de bodem te regenereren: 3 miljard kleinschalige boeren, dorpelingen, veehouders, bosliefhebbers, tuiniers en plaatselijke gemeenschappen – bijgestaan door verschillende miljarden bewuste consumenten en stedelijke activisten” nodig hebben.

Het lijkt erop dat humus een heuse fanbasis krijgt! De jaren 2015-2024 zijn officieel verklaard als het ‘Decennium van de Bodem’. Het gaat hier dan natuurlijk om vruchtbare bodem, of in andere woorden: humusrijke bodem. Humus begint erkenning te krijgen als de ‘Koningin van de bodem’, zoals het hoort!

 

vertaling uit het Engels: Nicky Vercauteren & Kim De Keyser

De humus-revolutie is begonnen - jij kunt er deel van uitmaken!